Gellir gweld Yswiriant Gwladol yn syml fel y system o gyfraniadau a delir gan weithwyr a chyflogwyr tuag at gost rhai budd-daliadau gwladol. Yn wreiddiol, roedd yn system yn erbyn salwch a diweithdra, ond ers hynny mae wedi ehangu i gynnwys pensiynau. Fe'i cyflwynwyd yn y Deyrnas Unedig fel rhan o Ddeddf Yswiriant Gwladol 1911, ac mae wedi'i diwygio sawl gwaith dros y blynyddoedd (megis ym 1948 pan lansiwyd y GIG).
Yn syml, rydych chi'n talu swm penodol o'ch elw tuag at y taliadau hyn. I unigolion cyflogedig, mae'ch cyflogwr fel arfer yn cyfrifo'r rhain ac yn eu didynnu'n awtomatig.
Mae Yswiriant Gwladol yn wahanol i Dreth Incwm ac felly gellir codi’r ddau yn dibynnu ar elw eich busnes.
Mathau o Yswiriant Gwladol
Mae nifer o wahanol fathau o Yswiriant Gwladol. Os ydych chi'n hunangyflogedig, yr un rydych chi'n ei dalu yw Dosbarth 4. Ers 6 Ebrill 2024, does dim rhaid i neb dalu Dosbarth 2, ond mae'n dal yn bwysig ar gyfer eich Pensiwn y Wladwriaeth (gweler isod).
Os ydych chi'n gweithio, rydych chi'n talu Dosbarth 1.
Os ydych chi'n hunangyflogedig ac yn gyflogedig, bydd eich cyflogwr yn didynnu Dosbarth 1 o'ch cyflog, ac efallai y bydd angen i chi dalu Dosbarth 4 ar eich elw hunangyflogedig trwy'ch ffurflen dreth. Mae'r ddau yn cael eu cyfrifo ar wahân.
Yswiriant Gwladol Dosbarth 1
- Dosbarth 1: Telir hwn gan weithwyr (nid yn hunangyflogedig) sy'n ennill mwy na £242 yr wythnos (2026/27), ac sydd o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth.
- Dosbarth 1A neu 1B: Telir y rhain gan gyflogwyr yn uniongyrchol i CThEM.
Yswiriant Gwladol Dosbarth 2
- Os yw eich elw ar neu uwchlaw'r trothwy elw bach, caiff Dosbarth 2 ei drin fel pe bai wedi'i dalu. Nid ydych yn talu dim, ac mae'r flwyddyn yn dal i gyfrif tuag at eich Pensiwn y Wladwriaeth.
- Os yw eich elw islaw'r trothwy, does dim rhaid i chi dalu dim, ond gallwch ddewis talu Dosbarth 2 yn wirfoddol i ddiogelu eich cofnod Yswiriant Gwladol (gweler cyfraniadau gwirfoddol ar waelod y dudalen hon).
Yswiriant Gwladol Dosbarth 3
- Cyfraniadau gwirfoddol yw'r rhain. Gallwch dalu'r rhain i lenwi bylchau yn eich cofnod Yswiriant Gwladol. Ar gyfer 2026/27, mae Dosbarth 3 yn £18.40 yr wythnos.
Yswiriant Gwladol Dosbarth 4
- Yn cael eu talu gan bobl hunangyflogedig ar elw dros £12,570 y flwyddyn.
Beth yw cyfraddau Yswiriant Gwladol?
Os ydych chi'n hunangyflogedig, dyma'r ffigurau sy'n berthnasol i chi:
- Blwyddyn Dreth 2026/27
- Blwyddyn Dreth 2027/28
Dosbarth 4:
– 6% ar elw rhwng £12,570 a £50,270
– 2% ar elw dros £50,270
Dosbarth 2:
– Wedi'i drin fel pe bai wedi'i dalu os yw'ch elw yn £7,105 neu fwy
– Dosbarth Gwirfoddol 2: £3.65 yr wythnos os yw eich elw yn is na £7,105
Dosbarth 4:
– 6% ar elw rhwng £12,570 a £50,270
– 2% ar elw dros £50,270
Dosbarth 2:
– Wedi'i drin fel pe bai wedi'i dalu os yw'ch elw yn £7,355 neu fwy
– Dosbarth Gwirfoddol 2: £3.80 yr wythnos os yw eich elw yn is na £7,355
Cyhoeddwyd yn y Gyllideb ar 28 Hydref 2026, ac yn amodol ar ddeddfwriaeth.
Mae CThEM yn cyfrifo eich Dosbarth 4 yn awtomatig o'ch ffurflen dreth ac yn ei ychwanegu at eich bil treth incwm, felly rydych chi'n talu'r cyfan drwy Hunanasesiad. Mae hefyd wedi'i gynnwys yn eich taliadau ar gyfrif .
Mae Dosbarth 4 yn gweithio mewn ffordd debyg i'r lwfans personol ar gyfer treth incwm. Nid oes Dosbarth 4 ar y £12,570 cyntaf o'ch elw, a dim ond ar yr elw uwchben hynny rydych chi'n talu.
Enghraifft: Mae gan Anne elw o £18,000 yn y flwyddyn dreth 2026/27. Nid oes Dosbarth 4 ar y £12,570 cyntaf, felly mae'r gweddill yn ddarostyngedig i Ddosbarth 4 fel a ganlyn:
£18,000 – £12,570 = £5,430 yn amodol ar Ddosbarth 4
Mae 6% o £5,430 yn £325.80 .
Mae elw Anne dros £7,105, felly mae Dosbarth 2 yn cael ei drin fel pe bai wedi'i dalu. Nid yw'n talu dim amdano, ac mae'r flwyddyn yn cyfrif tuag at ei Phensiwn y Wladwriaeth. Cyfanswm ei Yswiriant Gwladol am y flwyddyn yw £325.80.
Cyfraniadau gwirfoddol
Mae'n bosibl talu cyfraniadau gwirfoddol. I rai pobl, gall hyn ymddangos yn anarferol iawn (pam y byddech chi eisiau talu mwy nag sydd raid i chi?), fodd bynnag mae manteision i wneud hynny.
- Gall gynyddu'r buddion profedigaeth i'ch priod neu bartner sifil
- Gallwch gynyddu neu ychwanegu at eich Pensiwn y Wladwriaeth
- Os nad ydych chi'n gymwys i gael Pensiwn y Wladwriaeth ac angen ychwanegu at flynyddoedd.
Os yw eich elw islaw'r trothwy elw bach, mae Dosbarth 2 gwirfoddol (£3.65 yr wythnos yn 2026/27) yn llawer rhatach na Dosbarth 3 (£18.40 yr wythnos). Nid yw'n addas i bawb, serch hynny. Efallai eich bod eisoes yn cael credydau Yswiriant Gwladol, neu fod gennych ddigon o flynyddoedd cymwys eisoes, felly gwiriwch eich cofnod Yswiriant Gwladol yn gyntaf.
Mae gan Gyllid a Thollau EM ganllaw llawn ar gyfraniadau gwirfoddol , ac mae'r cyfraddau cyfredol ar dudalen cyfraddau Yswiriant Gwladol hunangyflogedig gov.uk.